معرفی رشته مهندسی علوم و صنایع غذایی

معرفی رشته مهندسی علوم و صنایع غذایی

مقدمه

وقتي صحبت از علم غذا می­ شود، رشته های تغذیه و صنايع غذايي به ذهن خطور می کند، در یک توضیح کوتاه می­ توان گفت که كه هرچند برخي از دروس ارائه شده در اين رشته­ ها، شباهت­ هايي با هم دارند اما به ­طور كلي، هدف علم تغذیه، ارتقاء سلامت و طولانی­ تر کردن عمر انسان­ ها است، حال آن­كه هدف اصلي علوم صنايع غذايي، طولانی­ تر کردن عمر غذاها (افزايش زمان ماندگاري) و كاهش ضايعات آن­هاست. خود علوم صنايع غذايي نيز به دو رشته اصلي تقسيم مي­ شوند.

  • رشته­ علوم و صنایع غذایی گرايش كنترل كيفيت كه وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بوده و بیشتر به کنترل بهداشت و سلامت مواد غذایی می­پردازد.
  • رشته­ مهندسی علوم و صنايع غذايي، كه وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بوده و بيشتر به نحوه­ تبدیل مواد غذایی نظارت دارد.

مجموعه علوم و صنایع کشاورزی که با عنوان مهندسی کشاورزی توسط داوطلبان گروه های آزمایشی علوم ریاضی و علوم تجربی انتخاب می شود، به علوم و صنایعی اطلاق می شود که طی آن مواد خام غذایی گیاهی و حیوانی، تولید، برداشت و فرآوری شده، برای مصرف آماده می گردد. رشد بی رویه جمعیت همراه با کاهش منابع غذایی، اهمیت به کارگیری روش های علمی موثر برای افزایش تولید محصولات کشاورزی و دامی، بهبود کیفیت و کاهش ضایعات این محصولات را آشکار می سازد و دست یابی به این اهداف در قالب رشته های مهندسی کشاورزی ممکن و میسر است.

بدین سبب در آزمون سراسری، مجموعه مهندسی کشاورزی برای تربیت متخصصان این رشته در گرایش های مختلف با مقاطع کارشناسی و کاردانی در نظر گرفته شده است.

1- علوم و صنایع غذایی

1-1 تعریف و هدف

گروه علوم و صنایع غذائی در سال 1342 در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران به عنوان اولین گروه آموزشی تخصصی در رشته صنایع غذائی در کشور تأسیس شد. این رشته در گذشته با نام مهندسی کشاورزی – صنایع فرآورده های کشاورزی در دانشگاه های کشور ارائه شده و از سال 1371 به طور رسمی به علوم و صنایع غذایی تغییر نام داده است. کلیه عملیاتی که پس از صید و برداشت محصولات زراعی و باغی و یا ذبح دام انجام شده و مواد خام را به ماده غذایی آماده مصرف تبدیل می کند، شامل روش های نگه داری، فرآوری، بسته بندی و… زیر مجموعه این گرایش می باشند.

هدف از این رشته، تربیت نیروهای متخصصی است که بتوانند در زمینه هایی چون اجرای عملیات تبدیل مواد غذایی، نگه داری محصولات کشاورزی، کنترل کیفیت، کمک به طراحی و بهینه سازی خطوط تولید در کارخانه های مورد نظر فعالیت کرده هدایت، نظارت و مسوولیت فنی واحدهای تولید فرآورده های مختلف غذایی را بعهده گیرند.

1-2 اهمیت و جایگاه در جامعه

نیاز روز افزون جامعه به غذا و رشد بی رویه جمعیت و کاهش منابع غذایی، یکی از مهمترین مسائلی است که توجه دولتمردان، اندیشمندان و محققان را به خود معطوف داشته است. در این راستا، لزوم استفاده بهینه از منابع غذایی موجود و به کارگیری روش های مطلوب نگه داری و جلوگیری از ضایعات بی رویه محصولات کشاورزی، تأمین منابع جدید غذایی، بسته بندی مناسب به منظور حفظ و بهبود کیفیت محصولات و …، از جمله مواردی است که اهمیت آن بر هیچ کس پوشیده نیست.

علاوه بر این، رشد و توسعه جوامع و پیشرفت علوم و صنعت، سبب پیدایش عادات و سبک های نوین غذایی شده، به گونه ای که نیاز به تنوع محصولات و پیدایش فرآورده های جدید غذایی و کمک غذایی به شکل روز افزونی احساس می گردد. بدین سبب رابطه مستقیم رشته صنایع غذایی با سلامت مردم و توجه خاص دولت و مردم به کمیت و کیفیت غذایی جامعه و ایجاد کارخانجات جدید صنایع غذایی و …، همگی دلایل بارزی هستند که اهمیت این رشته تحصیلی را نشان می دهند.

طول دوره تحصیل

طول دوره کارشناسی رشته علوم و صنایع غذائی به­طور متوسط چهار سال و حداکثر آن طبق آئین نامه­های آموزشی مربوطه، 6 سال می­ باشد. هر سال تحصیلی شامل دو نیسمال 16 هفته کامل آموزشی است. نظام آموزشی این دوره واحدی است و برای هر واحد درس نظری درهر نیمسال 16 ساعت آموزش کلاسیک در نظر گرفته شده است.

تعداد واحدهای درسی دوره علوم صنایع غذائی 140 واحد به شرح زیر است:

دروس عمومی 20 واحد

دروس علوم پایه 35 واحد

دروس اصلی 17 واحد

دروس تخصصی 68 واحد که 59 واحد آن الزامی و 9 واحد آن انتخابی است.

رشته مهندسي علوم و صنایع غذایی – مقطع کارشناسی ارشد:

گرایش‌ها و ابعاد مختلف این رشته در کارشناسی ارشد

درس های رشته

ردیف نام درس ردیف نام درس
1 آشنایی با کامپیوتر 2 آمار و احتمالات
3 اصول طراحی کارخانجات مواد غذایی 4 اصول عمل آوری خشکبار
5 اصول مهندسی صنایع غذایی 6 اصول نگهداری مواد غذایی
7 اقتصاد و مدیریت صنعتی 8 اقتصاد کشاورزی
9 خشکبار 10 علوم باغی
11 بسته بندی مواد غذایی 12 بهداشت و ایمنی کارخانه
13 بیوشیمی عمومی 14 تجزیۀ مواد غذایی
15 تصفیه آب و فاضلاب 16 تغذیه
17 تغذیه درمانی 18 تکنولوژی نوشابه های صنعتی و سنتی
19 تکنولوژی روغن 20 تکنولوژی غلات
21 تکنولوژی قند 22 دامپروری عمومی
23 رسم فنی 1 24 ریاضیات 1
25 ریاضیات 2 26 علوم زراعی
27 کارآموزی 28 زیست شناسی
29 کنسروسازی 30 سمینار
31 شیمی آلی 32 شیمی تجزیه
33 شیمی عمومی 34 شیمی فیزیک
35 شیمی مواد غذایی 36 صنایع لبنیات
37 صنایع تخمیری 38 صنایع گوشت و شیلات
39 عملیات صنایع غذایی 40 عملیات کارگاهی
41 فیزیک الکتریسیته و مغناطیس 42 فیزیک عمومی
43 سرد خانه و انبار 44 مسئله خصوص
45 میکروبیولوژی عمومی 46 میکروبیولوژی مواد غذایی
47 کارآموزی 48 کنترل کیفی مواد غذایی

صنعت و بازار کار

توانایی های لازم برای داوطلبان این رشته و ادامه تحصیل در آن برای کسب موفقیت در طی دوره تحصیلی و امکان ادامه تحصیل در این رشته، داوطلب باید از توان و دانش بالا در دروس شیمی و زیست شناسی و ریاضی برخوردار باشد. در ضمن از آن جا که زمینه اشتغال متخصصان این رشته بیشتر در کارخانجات اعم از آزمایشگاه و خط تولید است، داوطلب باید از توان جسمی مطلوب و نیز دقت کافی بهره مند باشد.

فناوری تبدیل مواد غذایی

یکی از معضلات روز کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، حجم بالای ضایعات بخش کشاورزی و نیز عدم استفاده بهینه از فرآورده های جانبی این بخش است. دانش و فناوری تبدیل مواد اولیه کشاورزی، دامی و دریایی به محصولاتی با ارزش افزوده­ي بالا و نیز قابلیت نگهداری و بسته بندی آن­ها برای نگهداری در شرایط مختلف موضوع فعالیت این گرایش است. همچنین تربیت نیروی انسانی متخصص و محقق با توانایی‌های مدیریتی و راهبردی و تحقیقاتی در زمینه های فوق از دیگر مأموریت‌های این گرایش است.

علوم مواد غذایی

علوم پایه مورد نیاز در همه گرایش‌های مربوط به فرآوری و تبدیل و مهندسی صنایع غذایی در گرایش علوم مواد غذايی مد نظر قرار می­گیرد. توانایی‌های علمی متخصصین مربوطه در این گرایش، سایر گرایش‌ها و تخصص‌ها را قادر به اتخاذ تکنیک‌های صحیح می نماید. شیمی مواد غذایی، میکروبیولوژی مواد غذایی، بیوشیمی و سایر خواص کیفی مواد غذایی محورهای اصلی آموزش و تحقیق در این گرایش هستند.

مهندسی صنایع غذایی

بومی سازی تجهیزات و تکنولوژی‌های روز مورد استفاده در صنایع غذایی و آشنایی دانشجویان به اصول طراحی و پایه‌های دانش فنی، تجهیزات و ماشین آلات مورد استفاده در صنایع غذایی، هدف این گرایش است.

بیوتکنولوژی مواد غذایی

روش‌های نوین علمی مورد استفاده در صنایع غذایی ، ارزش دهی به محصولات جانبی، استفاده بهینه از ضایعات و معرفی روش‌های بیوتکنولوژی در صنایع غذایی و محصولات و فناوری های مرتبط، جزو اهداف این گرایش است.

متخصص صنایع غذایی
امروزه صنایع تولید انواع مواد غذایی مختلف در جهان بسیار رشد کرده است. به دلیل تغییر سبک زندگی مردم و افزایش نیاز به مواد غذایی بسته بندی شده، هر از چند گاهی شاهد ظهور یک کارخانه جدید مواد غذایی هستیم. برای اینکه محصولاتی سالم و باکیفیت بدست مصرف کننده برسد، کارهای زیادی در کارخانه اعم از استفاده از روش های بهینه در تولید مواد غذایی، طراحی فرآیندهای مناسب برای تولید، کنترل و نظارت دائم بر سلامت مواد اولیه و محصولات تولیدی و …انجام می شود.

متخصص صنایع غذایی کیست؟
متخصص صنایع غذایی با توجه به رشته ای که در آن تحصیل و تخصصی که آموخته است، در فرآیند تولید مواد غذایی وظایف خاصی را برعهده دارد. البته برخی از وظایف آنها با یکدیگر مشترک می باشد. کار متخصص صنایع غذایی که در رشته علوم و صنایع غذایی تخصص دارد، کنترل کیفی و بهداشت مواد غذایی در فرآیند تولید می باشد. کار این فرد با سلامت افراد جامعه رابطه نزدیکی دارد.

متخصص صنایع غذایی معمولا مسئول فنی کارخانه های تولید مواد غذایی می باشند. در هر کارخانه باید از همان ابتدا که مواد اولیه وارد می شوند تا زمانی که محصولات بسته بندی و آماده عرضه می گردد، کنترل و نظارت کافی توسط مسئول فنی وجود داشته باشد. این فرد در مراحل مختلف از مواد در حال تولید نمونه برداری کرده و آن را در آزمایشگاه مورد ارزیابی قرار می دهد.

متخصص صنایع غذایی در مورد اصول و روش های نگهداری، بسته بندی و کنترل کیفی مواد غذایی دانش و تخصص لازم را دارا می باشد. متخصص (مهندس) صنایع غذایی که در گرایش صنایع غذایی مهندسی کشاورزی تحصیل کرده است، در زمینه روش ها و عملیاتی که مواد خام (اعم از محصولات کشاورزی و دامی) را به مواد غذایی قابل مصرف و با ارزش تبدیل می کند، دانش و تخصص دارد. این روش ها در حوزه نگهداری، فرآوری و تبدیل، بسته بندی و حمل و نقل مواد غذایی می باشد. رشد جمعیت کشور و نیاز به مواد غذایی بیشتر همراه با وجود ضایعات بالای در بخش  کشاورزی و دامی موجب شده تا حضور این متخصصان برای رفع این مشکلات بسیار ضروری و حیاتی باشد.

حوزه کاری متخصص صنایع غذایی که در حوزه مهندسی شیمی گرایش صنایع غذایی تخصص دارد، طراحی هر یک از واحدهای فرآیند تولید، طراحی خطوط مختلف آماده سازی، فرآوری و بسته بندی مواد غذائی و همچنین طراحی کارخانجات تولیدی صنایع غذائی می باشد. او با توجه به خصوصیات فیزیکی، شیمیایی، میکروبیولوژی، تغذیه ای و بهداشتی مواد غذائی به طراحی یا ایجاد واحدهای تولید پرداخته و مشکلات خطوط تولیدی صنایع غذائی را رفع می نماید.

کارشناس صنایع غذایی باید دقت بالا داشته، به جزئیات توجه کرده و به قوانین بهداشتی اهمیت ویژه بدهد. به عنوان متخصص صنایع غذایی باید در زمینه هایی مانند مهندسی شیمی، برنامه ریزی تولید، تحقیقات بازار، رفتار مشتری و مدیریت مالی مطلع باشد.

کارشناس صنایع غذایی باید دقت بالا داشته باشد

وظایف متخصص صنایع غذایی
در این بخش وظایف کارشناس صنایع غذایی به طور کلی بیان می شود که برخی از آنها بین تخصص های مختلف آن مشترک و برخی اختصاصی می باشد :
– تهیه اطلاعات غذایی صحیح برای برچسب های محصولات
– بررسی راه های نگهداری تازه و ایمن مواد غذایی
– یافتن راه های تولید سریع و ارزان مواد غذایی
– آزمایش سلامت و کیفیت مواد غذایی
– کارکردن روی مواد تشکیل دهنده جدید برای رسیدن به ترکیب غذایی جدید
– اصلاح مواد غذایی مانند تولید محصولات فاقد چربی
– انجام آزمایشات لازم و تولید نمونه محصولات
– کنترل کیفیت و بهداشت مواد غذایی
– طراحی فرآیند های تولید محصولات غذایی به صورت انبوه
– طراحی دستگاه ها و کارخانجات تولید مواد غذایی

مهارت و دانش مورد نیاز متخصص صنایع غذایی
– دانش بالا در شیمی، زیست شناسی و ریاضی
– علاقه به کار در حوزه تولید مواد غذایی
– دقت بالا و توجه زیاد به جزئیات
– رعایت دقیق کلیه دستور العملهای بهداشتی
– توانایی کار تیمی
– توان جسمی مناسب
– توانایی کار در محیط کارخانجات (که اغلب در شهرهای کوچک یا خارج از شهرهای بزرگ هستند)
– آشنایی با اصول و مقررات حوزه بهداشت و کیفیت

فرصت های شغلی متخصص صنایع غذایی
کارشناس صنایع غذایی می تواند در بخش هایی مانند آزمایشگاه ها یا خط تولید کارخانجات مواد غذایی، موسسات تحقیقاتی، دانشگاه ها و … مشغول به کار شود. محل کار او در آزمایشگاه های مواد غذایی، بخش های تحقیقات، بخش های کنترل کیفیت و یا بخش تولید کارخانه ها می باشد. متخصص صنایع غذایی می تواند پست هایی از جمله مدیر تولید، مسئول فنی، مسئول آزمایشگاه، مسئول بخش تحقیق و توسعه، مشاور و … را در هر کارخانه تولید مواد غذایی بر عهده بگیرد. افراد دارای سرمایه و تجربه کافی می توانند خود برای تاسیس و راه اندازی کارخانه تولید انواع مواد غذایی اقدام کنند.

آینده شغلی و بازار کار فارغ التحصيلان اين رشته:

• مدیر واحدهای نگهداری، فرآوری و تولیدی صنایع غذائی.

•مسئول فنی (واحدهای تولیدی پیش از آغاز فعالیت خود، موظف بودند چهار پروانه تأسیس، بهره برداری، مسؤول فنی و ساخت را از وزارت بهداشت دریافت کنند. در این میان برای دریافت پروانه مسؤول فنی باید فرد تحصیل کرده­ای به­عنوان مسؤول فنی معرفی گردد تا پس از تأیید صلاحیت او در یک کمیته قانونی در اداره کل نظارت بر مواد غذایی، پروانه مورد نیاز صادر شود. بر اساس قانون، مسئول فنی موظف است بر تمام مراحل تولید، از تهیه مواد اولیه تا بسته بندی و توزیع یک کالا نظارت داشته باشد. همچنین تمام واردات باید با نظر مسؤول فنی و تأیید اداره کل نظارت انجام شود. از همین رو فارغ التحصیلان علوم و صنایع غذایی بهترین افراد برای پذیرش چنین مسئولیتی هستند).

•مسئول آزمایشگاه و مدیر تولید کارخانه های تولید مواد غذائی

•خود اشتغالي (با توجه به نياز كشور به تامين غذاي بيش از 80 میلیون جمعیت و نيز وجود بازارهاي بسيار مناسب عرضه­ محصولات غذايي در كشورهاي همسايه­ و نيز ساير كشورها، فارغ التحصيلان اين رشته، با استفاده از سرمایه شخصی يا استفاده از وام­هاي دولتي و يا جذب سرمايه افراد علاقه مند به سرمايه گذاري، قادر به احداث كارخانه ­هاي خصوصي خواهند بود.

توانایی های فارغ التحصیلان

فارغ التحصیلان رشته مهندسی علوم و صنایع غذایی پس از پایان تحصیلات، بسته به توانایی های فردی و علمی خود، می توانند مسوولیت های متفاوتی نظیر: مدیریت تولید کارخانه، مسئول فنی، کارشناس آزمایشگاه کنترل کیفیت، انجام فعالیت های تحقیقاتی برای بهبود کیفیت تولیدات غذایی ، ساخت محصولات جدید، افزایش تولید، کاهش ضایعات، بسته بندی و … (R&D) ارائه مشاوره علمی به واحدهای تولیدی و فعالیت های دیگر را بر عهده گیرند. بدیهی است که نقش متخصصان این رشته در جلوگیری از اتلاف سرمایه های ملی، با کاهش ضایعات کشاورزی از طریق تبدیل آنها به فرآورده های غذایی مطلوب و مورد تأیید استانداردهای جهانی و ارزآوری از طریق صادرات این محصولات بر هیچ کس پوشیده نیست.

راز موفقیت‌ دانشجوی‌ این‌ رشته‌ در دست‌یابی‌ به‌ فرآورده‌های‌ جدید و عرضه‌ آن‌ به‌ بازار و قابلیت‌ توافق‌ و سازش‌ با تقاضای‌ مشتریان‌ است و چنین‌ کاری‌ نیاز به‌ تلاش‌ و کوشش‌ بسیار دارد. از سوی‌ دیگر دانشجوی‌ این‌ رشته‌ باید آمادگی‌ کار در شهرهای‌ کوچک‌ یا حومه‌ شهرهای‌ بزرگ‌ را داشته‌ باشد چون‌ بیشتر کارخانه‌های‌ صنایع‌ غذایی‌ خارج‌ از شهرهای‌ بزرگ‌ یا در شهرهای‌ کوچک‌ مستقر هستند.

Review Overview

User Rating: 4.75 ( 1 votes)

بازدیدها: 589

About Fooda

وبسایت فودا، ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺟﻊ ﺩﺍﻧﻠﻮﺩ ﺭﺍﯾﮕﺎﻥ ﮔﺰﺍﺭﺷﮑﺎﺭ ﺁﺯﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻩ و تهیه ﮔﺰﺍﺭﺵ ﮐﺎﺭﺁﻣﻮﺯﯼ، پروژه اصول طراحی ، گزارش عملیات صنایع غذایی ، ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﺳﻤﯿﻨﺎﺭ، کاربینی ، ﺑﺮﺍﯼ ﺩﺍﻧﺸﺠﻮﯾﺎﻥ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﺬﺍﯾﯽ foodvar@yahoo.com ﺑﺎ ﺗﺸﮑﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺳﺎﯾﺖ

Check Also

روغن زیتون

فرآيند توليد روغن زيتون

روغن با روش هاي مختلف که عمدتا فيزيکي است از زيتون استخراج و باقيمانده اي به جا مي ماند که  تا 8 درصد روغن داشته و توسط حلال که معمولا هگزان است روغن کشي و روغن حاصل، روغن تفاله ناميده مي شود

One comment

  1. باعرض سلام وخسته نباشید
    لطفا به معرفی رشته علوم وصنایع غذایی با گرایش کنترل کیفی بهداشتی موادغذایی نیز بپردازید
    باتشکر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.