خانه / فرآیندها و خطوط تولید / فرآیند تولید خمیر مایه
فرآیند تولید خمیر مایه

فرآیند تولید خمیر مایه

خمیر مایه نانوایی (Baking Yeast) یکی از صدها گونه مخمر شناسایی شده است که با عنوان علمی Saccharomayces Cerevisiae شناخته می ­شود.
این خمیرمایه موجودی ذره ­بینی است که در نتیجه رشد آن در خمیر، گاز کربنیک و سایـر مـواد آلی تولید می شود. گاز کربنیک حاصله باعث افزایش حجم، پوکی و تخلخل نان و سایر ترکیبات آلی باعث افزایش ارزش تغذیه ای و عطر و طعم خوش نان می­گردند.
تاثیر تخمیر و ورآمدن نان از هزاران سال قبل برای مردم باستان مشخص گردیده بود و استفاده از خمیرترش برای انجام این عمل تا قرن هجدهم و نوزدهم رواج داشت اما به ­تدریج با صنعتی شدن جوامع و رشد جمعیت و نیاز به تامین غذایی مردم در بعد کلان تولید مخمر به سمت صنعتی شدن سوق پیدا کرد. مخمر نان در مقیاس صنعتی برای اولین بار در اواخر قرن هجدهم در هلند تولید گردید.

فواید استفاده از خمیرمایه در نان

در طی سالهای دهه 1940 میلادی و در بحبوحه جنگ دوم جهانی، با توجه به شرایط ویژه آن دوران جوش شیرین برای اولین بار توسط قوای انگلستان برای استفاده در نان تولیدی وارد مملکت گردید که با توجه به ارزانی و سهولت استفاده به تدریج فراگیر شد به طوری که برای سالیان متمادی جز لاینفک نان تولیدی کشور محسوب می ­شد. این بدعت موجب شد غذای اصلی مردم که از مقدس ­ترین گیاهی که بارها در کتب الهی از آن نام برده شده و کامل­ترین گیاه از نظر تغذیه ­ای محسوب می­ شود، یعنی گندم تولید می­ گردد به جای تامین انرژی و ریز مغذی ­های مورد نیاز بدن، عامل اصلی بیماری­ هایی چون زخم معده، سرطان روده و معده، کم خونی، پوکی استخوان و تاثیرگذار در بیماری­ هایی چون آلزایمر، بیماری­ های کلیوی و عروقی باشد.

اختلال در جذب عناصری چون آهن، کلسیم، فسفر، روی و … از دیگر عوارض استفاده از جوش شیرین در تولید نان شمرده می ­شود. از طرفی پایین آمدن ماندگاری نان و بیاتی زودرس، بدرنگی و بد طعمی و ضایعات فراوان که منجر به زیان سالانه یک میلیارد دلار به بیت­ المال می­ گردد از دیگر ویژگی­ های این میهمان ناخوانده سفره ایرانی بوده است.
این ماده صنعتی که متاسفانه تنها در ایران از آن در پخت نان استفاده می­ شود و در هیچ منبع بین ­المللی از آن به عنوان پوک ­کننده نامی به میان نیامده است، جانشین خمیر مایه ­ای گردیده که منبعی سرشار از موادغذایی است.
در صورت استفـاده از نانی کـه فرایند تخمیر را طـی کرده و به ­صورت صحیح و اصـولی تهیه شده، نه تنـها هیچ­کدام از بیماری­ هایی که در اثر استفاده از جوش ­شیرین ذکر گردید بروز نخواهد یافت؛ بلکه ماندگاری نان بالا رفته، ضایعات از بین می­ رود، نان خوش طعم و عطر گردیده و جذب مواد مغذی در نان تسهیل می­ گردد. از طرفی خمیرمایه منبعی سرشار از ویتامین­ های گروه B و پروتئین می­ باشد که موجب افزایش ارزش تغذی ه­ای نان می­گردد و موجب تامین انرژی کافی و درصد بالایی از مواد مغذی مورد نیاز بدن انسان و به ­خصوص قشر کم ­بضاعت جامعه که نان غذای اصلی سفره آن­هاست می­ گردد.
نکته پر اهمیت دیگر این­که گندم حاوی مقدار قابل توجهی اسید فیتیک است و در صورتی املاح گندم برای بدن قابل جذب خواهد بود که این اسید تجزیه شود. در فرایند تولید نان، این خمیرمایه است که تولید آنزیم فیتاز می­کند و باعث تجزیه اسید فیتیک و در نتیجه جذب مواد مغذی دانه گندم می ­گردد.

صنعت خمیرمایه در ایران

اولین واحد تولید خمیرمایه نانوایی در ایران در سال 1346 در شهرستان شهریار با بهره گیری از تکنولوژی آمریکا شروع به فعالیت نمود. با توجه به مصرف جوش­ شیرین در نانوایی هایی ایران و عدم توجه و نظارت لازم به این معضل، ظرف سی سال بعدی تنها یک کارخانه تولید خمیر مایه دیگر در ایران تاسیس گردید.

اما از اواخر دهه هفتاد شمسی که بیماری های گوارشی زنگ خطر را برای متولیان بهداشت کشور به صدا در آورد و رسیدن به این نتیجه که استفـاده جوش شیریـن در تولیـد نان به عنوان غـذای اصلی که در 3 وعـده مصرف می ­گردد از عوامل اصلی چنین معضلی است، سخت گیری و تدوین قوانین آیین نامه­ های ممنوعیت مصرف جوش شیرین در دستور کار دولت قرار گرفت که نهایتا منجر به مصوبه سال 1385 شورای عالی سلامت به ریاست رییس جمهوری محترم مبنی بر ممنوعیت اکید مصرف جوش شیرین در نان و لزوم استفاده از خمیرمایه بهداشتی بود.

بر این اساس در سال های اولیه دهه هشتاد، تعداد پنج واحد تولیدی دیگر به این جمع اضافه گردید و در حال حاضر دو واحد دیگر در آستانه بهره برداری می­باشند. پراکندگی این کارخانه­ ها در استانهای تهران، آذربایجان شرقی، خراسان، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، لرستان و کرمانشاه می­ باشد. این واحدها مجموعا ظرفیت تولید 700/40 تن خمیرمایه در سال را دارا می­ باشند.

فرآیند تولید خمیر مایه

ماده اولیه تولید خمیرمایه جهت تغذیه و رشد این باکتری، هر نوع ماده حاوی قند می تواند باشد. اما با توجه به عدم صرفه اقتصادی استفاده از مواد قندی سرشار از انرژی و مواردی که جهت تغذیه مستقیم مردم استفاده می شوند، استفاده از ملاس چغندری و نیشکری که تفاله حاصل از استحصال شکر می­باشد به­عنوان بهترین و با صرفه ترین گزینه موجود پیشنهاد گردید و امروز به عنوان اصلی ترین ماده اولیه تولید این ماده در بسیاری از کشورها از جمله ایران به کار می­رود.
در پروسه تولید خمیر مایـه مواد مختلف به عنـوان ریزمغـذ­ی­ مانند ازت، فسفـر، روی و…نقش مهمـی ایفا می­نمایند که نبود هرکدام باعث اختلالاتی چون رشد نارس یا عدم رشد، افت اکتیویته مخمر، آلودگی خط تولید و … می­گردد.
تولید خمیرمایه طی یک فرآیند بیوتکنولوژیک در کارخانه­ های مدرن صورت می­ گیرد به گونه ­ای که در محیطی کاملا استریل و بهداشتی سوش (بذر) اولیه و نارس با ماده قندی تغذیه شده و پس از تکمیل مراحل رشد در واحدهای سپراتور (جداکننده) و فیلترپرس به صورت خمیر وارد دستگاه خشک­کن گردیده و پس از فرآیند خشک­سازی در بسته ­بندی ­های معمولی یا وکیوم آماده عرضه به بازار می­ گردد. خمیرمایه نانوایی در ایران در سه نوع خمیر مایه خشک فوری (IADY)، خمیرمایه خشک فعال (ADY) و خمیرمایه تازه تولید می­ گردد که هر سه این محصولات در کشورمان تولید و به بازار عرضه می­شود.

برای تولید خمیر مایه ملاس خام پس از دريافت در مخازن ذخيره و مواد كمكي در انبار مواد شيميايي ذخيره مي‌شوند. مواد كمكي در مخازن محلول سازي با نسبت معين با آب مخلوط شده، محلول حاصل به مخازن ذخيره جداگانه كه در ارتفاع قرار دارند پمپ شده و با توجه به برنامه توليد به بخش تخمير ارسال مي‌شوند. ملاس خام نيز در مخزن محلول‌سازي رقيق، لجن گيري و پاستوريزه شده و در مخازن ذخيره نگهداري مي‌شود و با توجه به برنامه توليد به بخش تخمير پمپ مي‌شود.

شروع تخمير از يك اسلنت آزمايشگاهي بوده كه دو مرحله در آزمايشگاه كشت شده و مايه تخميري حاوي كشت خالص مخمر به صورت دو فلاسك ۱۷ ليتري به خط توليد منتقل شده تا به فرمانتور كشت خالص تلقيح شود. فرآيند تخمير به گونه‌اي است كه محتويات فرمانتور كشت خالص (Pure Culture) پس از پايان تخمير به پيش فرمانتور (Pre Fermenter) و محتويات اين فرمانتور پس از پايان تخمير به يكي از فرمانتورهاي اصلي (Main Fermenters) تلقيح مي‌شود. محتويات اين فرمانتور پس از پايان تخمير به بخش جدايش فرستاده مي‌شود. اين مرحله از تخمير، تخمير بذر (Seed Fermentation) ناميده مي‌شود.

در بخش جداسازي با استفاده از سه دستگاه نازل سپراتور سانتريفوژي و طي يك برنامه دو مرحله‌اي، مخمرها از مايع تخمير جداسازي و سپس با آب شستشو مي‌شوند. حاصل اين مرحله كرم مخمر بذر (Seed Yeast Cream)  مي‌باشد كه در مخازن مربوطه در دماي پايين نگهداري مي‌شود. مرحله پاياني تخمير، تخمير تجاري يا كامرشيال (Commercial Fermentation) است كه در فرمانتورهاي اصلي انجام مي‌شود ولي تلقيح مورد استفاده بخشي از كرم بذر جداسازي شده در مرحله قبل مي‌باشد.

محتويات اين فرمانتور پس از پايان تخمير به بخش جداسازي فرستاده مي‌شود. حاصل اين مرحله كرم مخمر تجاري (Commercial Yeast Cream) مي‌باشد كه در مخازن مجزا و در دماي پايين نگهداري مي‌شود تا در نوبت فيلتراسيون قرار گيرد. فرآيند تخمير در كشت خالص به صورت ناپيوسته (Batch) و در پيش تخمير، تخمير بذر و تخمير كامرشيال به صورت نيمه پيوسته (Fed Batch) بوده و مواد مغذي به صورت تدريجي به فرمانتورها ارسال مي‌شود. هواي مورد نياز جهت تخمير هوازي نيز از طرق ۱۱ بلوور تامين مي‌شود.

خط تولید خمیر مایه 

 كرم مخمر كامرشيال (حاوي ۲۰% ماده خشك و ۸۰% رطوبت) به بخش فيلتراسيون پمپ مي‌شود تا در آنجا بخشي از رطوبت آن گرفته شود. حاصل اين مرحله كيك خميرمايه مي‌باشد (حاوي ۳۲% ماده خشك و۶۸% رطوبت). در مرحله بعد كيك خميرمايه توسط دستگاه گرانولاتور به صورت رشته‌هاي باريك درآورده شده و به خشك‌كن‌ها ريخته مي‌شوند. مرحله آخر بخش خشك‌كن‌ها مي‌باشد. در اين بخش رشته‌هاي مخمر در دراير بستر سيال (Fluidized Bed Dryer) رطوبت خود را از دست داده و خشك مي‌شوند. در حين خشك‌شدن رشته‌ها شكسته شده و به صورت گرانول‌هاي استوانه‌اي شكل در مي‌آيند. رطوبت نهايي محصول حدود ۵-۴% (حاوي ۹۶-۹۵% ماده خشك) مي‌باشد. محصول خميرمايه خشك بدست آمده بلافاصله بسته‌بندي شده و در انبار محصول (سردخانه با دماي كمتر از ºC8 ) نگهداري مي‌شود.

بازدیدها: 715

خمیر مایه نانوایی (Baking Yeast) یکی از صدها گونه مخمر شناسایی شده است که با عنوان علمی Saccharomayces Cerevisiae شناخته می ­شود. این خمیرمایه موجودی ذره ­بینی است که در نتیجه رشد آن در خمیر، گاز کربنیک و سایـر مـواد آلی تولید می شود. گاز کربنیک حاصله باعث افزایش حجم، پوکی و تخلخل نان و سایر ترکیبات آلی باعث افزایش ارزش تغذیه ای و عطر و طعم خوش نان می­گردند. تاثیر تخمیر و ورآمدن نان از هزاران سال قبل برای مردم باستان مشخص گردیده بود و استفاده از خمیرترش برای انجام این عمل تا قرن هجدهم و نوزدهم رواج داشت…

بازبینی کلی

امتیاز کاربر: 4.7 ( 1 امتیازات)
0

درباره‌ Fooda

وبسایت فودا، ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺟﻊ ﺩﺍﻧﻠﻮﺩ ﺭﺍﯾﮕﺎﻥ ﮔﺰﺍﺭﺷﮑﺎﺭ ﺁﺯﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻩ و تهیه ﮔﺰﺍﺭﺵ ﮐﺎﺭﺁﻣﻮﺯﯼ، پروژه اصول طراحی ، گزارش عملیات صنایع غذایی ، ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﺳﻤﯿﻨﺎﺭ، کاربینی ، ﺑﺮﺍﯼ ﺩﺍﻧﺸﺠﻮﯾﺎﻥ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﺬﺍﯾﯽ foodvar@yahoo.com ﺑﺎ ﺗﺸﮑﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺳﺎﯾﺖ

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*