خانه / مقالات / عرقیات گیاهی معطر
عرقیات گیاهی معطر

عرقیات گیاهی معطر

مقدمه

نظام صنعت نوشابه سازي در ایران بر اساس نفوذ شرکتهاي تولید عصاره و کارتل هاي بزرگ و پر توان نوشابه سازي شکل گیري شده است . این محصول که یکی از نشانه هاي نفوذ غرب در کلیه شئون اجتماعی و اقتصادي ما بوده است متاسفانه توانسته است با کوشش نمایندگان داخلی این کمپانی ها جایگزین نوشا به هاي مقوي محلی شده تا جائی که در پاره اي از خانواده ها جزء لاینکف غذاي روزانه و جیره غذایی افراد قرار گرفته است .

واقعیت آن است که تولیدات این صنعت نه تنها مفید نیست بلکه چه از نظر جسمانی و چه از نظر اقتصادي و ملی داراي مضراتی است که اغلب به آنها واقف می باشند . در حالی که از قدیم الایام از گیاهان معطر ،گلها و میوه هاي محصول همین مرز وبوم عصاره ها ونوشابه هائی تهیه گردیده و صدها سال است مورد مصرف مردم قرار گرفته است که نه تنها داراي ضرر وزیان نیست بلکه هم از نظر طعم وبو هم از نظر تقویت روحی و جسمی داراي مزایاي زیادي است . عرقیات حاصله از گیا هان ومیوه جات که موضوع بحث این طرح بوده وبراي سرمایه گذاري در تولید آن به روش صنعتی بجاي روش سنتی پیشنها داتی عرضه گردیده است از جمله این نوشابه ها است که امروزه جهان به فایده آن پی برده به طوریکه مصرف مواد اولیه آن چه به صورت دانه ، میوه وسبزینه وچه به صورت عصاره وعرقیات میرود که جاي خود را به طور جدي در سراسر نقاط جهان باز نماید.

عرقیات گیاهی آبهای مقطر معطری هستند که در واقع محلول های اشباع شده ای از ترکیبات فرار معطر در آب می باشند . اسانسها و عصاره ها نیز تغلیظ شده عرقیات گیاهی بوده که می تواند بصورت مصنوعی نیز بازسازی گردند . اسانسها مجموعه ای از مواد فرار با درجات متفاوت بوی خوشایند و حالت فرار بوده و از قسمتهای مختلف یک گیاه تهیه می شوند این مواد مجموعهای از گروههای الکلی ، ترپنی ، استری ،لاکتونه و اترها می باشند هر عصاره بسته به ماهیت ترکیبی آن که اختصاص می باشد دارای اثرات خاص روحی وروانی و جسمی بر انسان می باشد چنانچه امروزه بحث آروماتراپی یا رایحه درمانی بعنوان یک شاخه مهم از طب سنتی شناخته شده است و در حال حاضر از رشد سریع و پیشرونده ای در میان شاخه های طب مدرن برخوردار است . چنانچه امروزه در کلینیک ها و بیمارستانها برای تسکین درد ، مراقبت پوستی ، تسکین فشارهای روحی و تقویت کلی بدن مورد استفاده قرار می گیرد
بنابراین عصاره ها و اسانس های گیاهی در وهله اول از طریق بویایی تاثیر گذاری خود را بر سیستم عصبی انجام می دهد و در وهله دوم از طریق مصرف دهانی و یا مصرف موضعی و پوستی که به دنبال آن از طریق گردش خون بر ارگانهای خاص بدن تاثیر می گذارند . در ذیل خواص برخی از عصاره های معروف گیاهی آورده شده است

معرفی عرقیات

عرقیات گیاهی فراورده هایی هستند که از جوشانیدن یک گیاه و یا مخلوطی از گیاهان مختلف در برابر بخار آب و سرد کردن بخارات حاصله بدست آید. به عبارت دیگر عرقیات گیاهی به فراورده هائی گفته می شود که از تقطیر مواد فرار موجود در اندام هاي مختلف گیاهان همراه با بخار آب بدست می آیند . این اندام ها معمولا ماکول بوده و به شکل تازه نظیر بید مشک ، نسترن و گل محمدي ویا خشک نظیر نعناع ، آویشن و غیره می باشند . این محصول به عنوان طعم دهنده به مواد غذائی،دارو ونوشیدنی مورد مصرف قرار گرفته و در پاره اي از موارد اسانس آن پس از تخلیص در ساخت شیرینی جات بکار برده  میشود .

ویژگیهاي عرقیات :

عرقیات محصولی است که از تقطیر مواد بدست می آید .لذا می بایستی داراي رنگ کاملا روشن بدون کدورت ، لرد و رسوب همراه باشد . وجود هر کدام از مشخصات ظا هري گفته شده می تواند نشان دهنده وجود یک عامل منفی در عرقیات باشد. عرقیات داراي بوي ویژه بوده و عمدتا از روي بوي عرقیات به نوع آنها پی می بر ند عرقیات از نظر خلوصبه دو دسته از نظر خلوص طبقه بندي می گردند .

عرقیات سنگین وعرقیات سبک :

مقدار اسانس و مواد معطر وموثر موجود در عرقیات درجه خلوص آن را نشان می دهد . مقدار اسانس موجود در عرقیات از ۱۵ تا ۳۰ درصد متغیر بوده و تغییرات آن نشان دهنده عرقیات درجه یک و درجه دو می باشد. نا گفته نماند که اخیرا با انجام مطا لعات و بالا رفتن آگاهی مردم در مورد مصرف گیا هان داروئی ضمن آنکه مصرف عرقیات می رود در استا ن هاي دیگر نیز افزایش یابد ،شرکت هایی در استان هاي ما زندران، اصفهان و شهرستان کاشان بوجود آمده اند که اقدام به تولید اسانس براي مصارف داروئی و صنایع غذائی نموده و امید است که از این طریق مصرف عرقیات نیز که حاصل دست دوم تولید اسانس اینگونه واحد ها می باشد بتواند جاي خود را در بازار باز کند .

انواع عرقیات

استفاده از گیا هان جوشیده از قدیم الایام و نیز شناخته شدن اثرات مثبت درمانی آنها وهمچنین استفاده از گیا هان در ساخت مواد غذائی موجب گردیده است که به تدریج انواع گیا هان مصرفی ونهایتا عرقیات و اسانس آنها شناخته شده و تعدادي از افراد که اغلب بصورت توارثی این تولید را ارائه می کنند به امر تولید عرقیات بپردازند . در حال حاضر از میان آنها ۱۲ نوع عرقیات بیشاز همه مصرف داشته و مصرف کنندگان نسبت به خصو صیات آن ها آشنائی دارند

عمده این عرقیات عبارتند از :

عرق گل محمدي یا گلاب

عرق بید مشک

عرق نسترن

عرق بهار نارنج

عرق نعنا

عرق آویشن

عرق خار شتر

عرق شا طره

عزق کاسنی

-۱۰ عرق گاو زبان

-۱۱ عرق زالزالک یا کیالک

-۱۲ عرق طارونه

در میان عرقیات گفته شده عرق خار شتر بیشتر به مصرف داروئی خصوصا در مورد سنگ کلیه ، عرق نعنا و آویشن براي درمان در دهاي معده و سوئ هاضمه بکار برده می شود . عرقیات دیگري نظیرعرق شوید و بید نیز تولید می گردد که حجم آن ها زیاد مورد توجه نبوده و جزئ لیست بالا نیامده است .

 شرایط واردات

با توجه به این که مصرف این کالا براي کشورهاي خارجی ناشناخته بوده واین کشور ها بجاي آن گیاهان داخلی و اسانس هاي آن ها از ترکیبهاي مختلف استفاده می نمایند و همچنین با توجه به این نکته که ایران خود تولید کننده اصلی این محصولات می باشد، این محصولات داراي واردات نمی باشند و شرایطی براي واردات این محصولات در نظر گرفته نشده است.

  استانداردها

همان گونه که گفته شد متاسفانه بعلت غیر رایج بودن عرقیات تا کنون باستثنا گلاب به تدوین استاندارد مدونی خاص هر کدام از عرقیات نگردیده و فقط از نظر ویژ گیهاي میکرو بیو لوژیکی و شرائط تولید بهداشتی استانداردي براي اینگونه عرقیات بطور عموم تحت شماره ۳۵۴۵ نوشته شده است .درمورد گلاب نیز استاندارد ویژ گی هاي شیمیا یی و فراوري آن تخت شماره ۷۳۷ تهیه گردیده و مورد مصرف صاحبان این صنعت قرار می گیرد .اصولا مواد اولیه اي که براي تولید عرقیات و گلاب مورداستفاده قرار می گیرد می بایستی از نظر کیفیت از مجراي صحیحی عبور نموده تا تولید کننده آن بتواند در را بطه با مواد اولیه از جنسمصرفی مطمئن باشد لیکن از آنجا که براي عرقیات استانداردي غیر از آنچه گفته شد نوشته نشده است، لذا شناخت مواد اولیه با کیفیت تقریبا به طور عموم از طریق استاد کاران این رشته انجام پذیرفته و به کار گاههاي تولید عرقیات توصیه می شود . نا گفته نماند که در میان مواد اولیه تنها در مورد آب مصرفی استاندارد لازم ،تهیه گردیده است که ویژگی آن مطابق با ویژگی هاي آب آشا میدنی بوده و تحت شماره هاي ۱۰۵۳۰ و ۱۰۱۱ می باشد بقیه مواد داراي استاندارد خاص مواد اولیه نمی باشد .

در مورد استانداردهاي جهانی باید گفت که اصولا مصرف این کالا براي کشورهاي خارجی ناشناخته بوده واین کشور ها بجاي آن گیا هان داخلی و اسانس هاي آن ها از ترکیبهاي مختلف استفاده می نمایند . تنها در میان عرقیات گفته شده گلاب مورد مصرف کشور هاي عربی بوده که به عنوان معطرصادر می شود .

 

موارد مصرف و کاربرد

به طور کلی عرقیات معطر بیشتر براي مصارف داروئی و نوشیدنی هاي خوراکی به کار می رود که در زیر به طور خلاصه توضیح داده شده است:

گلاب : مقوي اعصاب و قلب – پوست – نیکو ي رخسار

بیدمشک تقویت کننده قلب و معده ، ملین آرامبخش و خونساز است ضد سر درد و دردهاي عضلانی

نعنا :این گیاه یکی از محبوبترین گیاهان دارویی در بین مردم است . نعناع دارای خاصیت خنک کنندگی ، شل کننده عضلات گرفته و مسکن درد می باشد . پیشگیری از درد معده و روره ، اسهال ، ضد حالت تهوع ، درد عادت ماهیانه و سرفه از مواد استفاده از عصاره این گیاه ذکر شده است . رفع اسهال و استفراغ معده ،باد شکن معالج بواسیر ،پیچ شکم

شوید هضم غذا – بدن انو اع چربی

کاسنی تب بر ، بیماري هاي کبدي و کلیوي ، سردي مقوي معده

شاتره : سردي ، مقوي ، تقویت کننده پوست ،آرام بخش، ضد خارش ، اشتها آور، صفرا بر برخی غدد

بید : اثر قاطع ولی کند بر تبهاي مداوم دارد و خواب آور ، آرامشبخش ، رماتیسم، ضد یرقان

آویشن : هاضم غذا ، محرك قواي رئیسه ، ضددرد عادت ماهانه، مسکن ، ضد سرما خوردگی ، مقوی معده و اشتها آور ، ضد عفونتهای قارچی پوست و دستگاه تنفسی بیان شده است .

برگ گردو : درمان درد مفاصل ، ضد دیابت ( قند )

بابونه : صفرا بر – مدر – بادشکن – اشتها آور – قاعده آور

پونه : ضد سرما خوردگی ، سرفه ،عفونت

خارشتر: خون و کبد ، سنگ کلیه و مثانه و سیاه سرفه طبیعت سرد دارد مدر قوي، تصفیه

بو مادران بواسیر، ضد عفونت ، سرماخوردگی درد شکم

کرفس : معده درد شکم ، تنگی نفس ، تقویت کننده

گزنه : خون ، کبد ، چربی خون و کلسترول ضد قند ، درمان بالا رفتن فشار

گل گاو زبان ، اعصاب و روان تنگی نفس، نشاط آور ، کلیه و مثانه ، مقوي ، نیکوي رخسار

نسترن : تقویت قلب و اعصاب ، رفع سردي دفع کرم روده ، درد معده ، سنگ کلیه و اسهال

زیره سبز : ضد چاقی ، چربی ، تنگی نفس ، باد شکن ، هضم غذا ، زیاد کننده شیر مادران

مرزه : درمان نقرس ، اسهال ، قلنج ، مقوي نیروي هاضمه ، نرمی استخوان

برگ چنار : بسیار سرد ، تب بر ، معالج تنگی نفس ، چاق کننده ، اعصاب و رعشه

چهار عرق گرم : ناراحتیهاي معده شکم ، هضم غذا تقویت کننده ، مفید به حال مسرودین

بهار نارنچ : آرام بخش ، ضد معطر ، مقوي اعصاب و قلب

تارونه : درد مفاصل ، خواب آور یسیار آرام بخش ، مسکن اعصاب

 

بررسی کالاهاي جایگزین و تجزیه و تحلیل آن بر مصرف محصول:

تمام عرقیات از جمله گلاب داراي خواص ویژه اي هستند که کالاي دیگري نمی تواند جاي گزین آنهادر شرایط معمول گردد . لیکن در پاره اي از موارد خود عرقیات جایگزین یکدیگر میشوند بدین ترتیب که به عنوان مثال عرق آویشن محصولی است که می تواند در ناراحتی هاي معده و دستگاه هاي هاضمه بجاي نعنا مورد استفاده قرار گرفته و یا شاطره به جاي عرق کاسنی به کار رود . لیکن مواد طبیعی دیگري که بتواند قابل جانشینی با کالاي مورد نظر باشد وجود ندارد . از نظر مصرف به عنوان نوشابه کالاي قابل جانشینی که براي بعضی از عرقیات نظیر شا طره می توان نام برد نوشیدنی هاي گاز دار آنهم بالنسبه می باشند که اقشار مختلفی ازافراد جامعه نیز که به خواص عرقیات واقفند یا از مضرات نوشابه هاي گاز دار آگاهی دارند ترجییا” نوشابه ها را جایگزین عرقیات نمی نمایند .

 – اهمیت استراتژیکی کالا در دنیاي امروز

امروزه پیشرفت روز افزون علم پزشکی در دنیا و کشف آثار سوء ناشی ازبرخی داروهاي شیمیائی باعث افزایش مصرف گیاهان داروئی به جاي استفاده از داروهاي شیمیائی شده است .بدین منظور روز به روز بر اهمیت استفاده از گیاهان داروئی و عرقیات گیاهی به منظور درمان برخی امراض تاکید بیشتري میشود در کشور ایران که با توجه به شرایط مساعد آ ب و هوائی امکان رویش وکشت گیاهان داروئی کمیاب وجود دارد و از پیشینه تاریخی هزاران ساله اي در تولید داروهاي گیاهی و عرقیا ت معطر بر خوردار است امروزه به عنوان بزرگترین تولید کننده این عرقیات در دنیا مطرح وازاین حیث در دنیا پیشتاز است .

کشورهاي عمده تولید کننده و مصرف کننده محصول

مصرف کنندگان عمده گلاب ، علاوه بر ایران کشورهاي عربی حوزه خلیج فارس می باشند و عمده تولید گلاب و سایر عرقیات معطر در ایران صورت می گیرد.

 

شرایط صادرات

گلاب علاوه بر مصارف داخلی ، به خارج کشور صادر می گردد و یکی از اقلام مهم صادرات غیر نفتی ایران محسوب می شود ،البته این محصول از نظر گمرك جمهوري اسلامی ایران جزء محصولات مجاز جهت صادرات قرار دارد.

درباره‌ Fooda

وبسایت فودا، ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺟﻊ ﺩﺍﻧﻠﻮﺩ ﺭﺍﯾﮕﺎﻥ ﮔﺰﺍﺭﺷﮑﺎﺭ ﺁﺯﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻩ و تهیه ﮔﺰﺍﺭﺵ ﮐﺎﺭﺁﻣﻮﺯﯼ، پروژه اصول طراحی ، گزارش عملیات صنایع غذایی ، ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﺳﻤﯿﻨﺎﺭ، کاربینی ، ﺑﺮﺍﯼ ﺩﺍﻧﺸﺠﻮﯾﺎﻥ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﺬﺍﯾﯽ foodvar@yahoo.com ﺑﺎ ﺗﺸﮑﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺳﺎﯾﺖ

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*