خانه / مقالات / اسيد فوليك Folic Acid

اسيد فوليك Folic Acid

همانطور كه مي دانيد ، كم خوني يكي از مشكلاتي است كه گريبانگير بسياري از زنان ايراني مي باشد. در خون انسان سلولهايي به نام گلبولهاي قرمز موجود است كه حامل اكسيژن مورد نياز اندامهاست.

در صورتيكه توليد گلبولهاي قرمز در بدن كاهش یابد، فرد مبتلا به كم خوني مي شود كه علائم آن ضعف ، رنگ پريدگي و خستگي زود رس است . طي تحقيقاتي كه در سال ۱۹۴۵ برروي كم خوني انجام شد دريافتند ، كمبود اسيد فوليك (B9) يكي از عوامل ايجاد كننده نوع خاصي از كم خوني است كه كم خوني ماكروستيك نام دارد .

كمبود اسيد فوليك موجب كاهش توليد گلبولهاي قرمز شده و گلبولهاي توليد شده بزرگتر و كم رنگ تر از حد طبيعي مي شوند. نوع ديگر كم خوني ناشي از كمبود دريافت عنصر آهن است كه در مبحث مربوط به خود شرح داده خواهد شد . در صورتيكه فرد مبتلا به كم خوني با تشخيص پزشك از نوع آن اطلاع يابد مي تواند با مصرف مواد غذايي غني ، به درمان كم خوني خود كمك كند .

اين ويتامين در مواد غذايي مختلف يافت مي شود و به صورت آزمايشگاهي نيز مي توانند آنرا توليد كنند . پس از خوردن ، از قسمت ابتداي روده جذب مي شود و توسط جريان خون به كبد رفته ، در آنجا ذخيره مي گردد . ميزان اسيد فوليك موجود در كبد تأمين كننده نياز ۴ تا ۵ ماه بدن ما است.

عملكرد اسيد فوليك چيست و چرا كمبود آن موجب كم خوني مي شود ؟

عمل اسيد فوليك شركت در توليد پروتئين در بدن است . نقش ديگر آن در ساخته شدن اسيدهاي نوكلئيك است. اسيدهاي نوكلئيك در هسته سلول قرار دارند و انتقال دهنده صفات ارثي مي باشند . اسيد فوليك با قابليت جابجايي واحدهاي تك كربنه در همانند سازي ژنها نقش دارد . در بخشهايي از بدن كه تكثير سلولي سريع دارند مانند گلبولهاي قرمز و سفيد ، سلولهاي ديواره دستگاه گوارش و ادراري ، اسيد فوليك بيشتر مورد نياز است .

كمبود اسيد فوليك

عوارض كمبود طولاني مدت آن در يك فرد بالغ ، كم خوني ، متورم و قرمز شدن زبان، اختلالات گوارشي مانند اسهال و اختلالات روحي چون افسردگي است و تأثير كمبود آن در كودكان نيز كاهش رشد در آنهاست ، تقريباً ۱۰ درصد افراد جامعه مبتلا به درجاتي از كمبود اسيد فوليك هستند البته در حدي كه علائم باليني آن بروز نكرده باشد . مصرف اسيد فوليك در خانمهايي كه قصد باردارشدن دارند و يا مادران باردار در ماههاي اول و دوم بارداري بسيار ضروري است . كمبود اسيد فوليك موجب ايجاد نقصهاي مادرزادي در دستگاه عصبي كودك مي شود .

خانمهايي كه قصد بارداري دارند بهتر است از مكمل اسيد فوليك با تجويز پزشك و مواد غذايي غني از اسيد فوليك مصرف كنند . ميزان مورد نياز يك فرد بزرگسال ۴۰۰ ميكروگرم اسيد فوليك در روز است . در سالهاي اخير به دليل تحقيقاتي كه انجام شده استاندارد نياز روزانه افراد را افزايش داده اند كه نشان از اهميت دريافت اين ويتامين دارد .
نياز به اسيد فوليك در بارداري و شير دهي دو برابر مي شود . افرادي كه سوخت و ساز بدن آنها بالاست و يا مبتلا به بيماري خاصي چون سلولهاي خوني داسي شكل يا سرطان خون هستند ، نیازمند اسيد فوليك بيشتري مي باشند .


مواد غذايي غني از اسيد فوليك

در جگر ، قلوه و گوشت بدون چربي بيشترين ميزان آن موجود است.
در حبوباتي چون لوبيا قرمز ، لوبيا سفيد و سويا و در سبوس گندم
موجود است . در سبزيجاتي چون اسفناج، كلم، كاهو، مارچوبه و آرتيشو و در ميوه هايي مثل آب پرتقال تازه و موز موجود است .
ميزان كمي در زرده تخم مرغ و شير موجود است .
در صورتيكه شما يك غذاي حاوي حبوبات به همراه نان سبوس دار مصرف كنيد مثل خوردن يك كاسه آبگوشت پر حبوبات با نان سنگك را به همراه ماست و اسفناجي كه حداقل ۱ فنجان اسفناج پخته دارد ميل نماييد و در بين روز ماءالشعير بنوشيد ، ميزان مورد نيازاسيد فوليك بدن شما تأمين خواهد شد .

اسيد فوليك به شكل يك كوآنزيم (كمك كننده آنزيم) در تبديل اسيدهاي آمينه (واحدهاي تشكيل دهنده پروتئين‌ها ) به هم ضروريست.
تازه ترين پژوهش‌ها نشان مي‌دهد، مكمل‌هاي فوليك اسيد‌ ‌مي‌توانند توان مغز را در دوران سالمندي تقويت كنند و احتمال ابتلا به آلزايمر را‌ ‌در سنين بالا كاهش دهند‌. فعاليت و كارآيي مغز، حافظه و نيز سرعت پردازش اطلاعات در مغز با‌ ‌بالا رفتن سن كاهش پيدا كرده و تضعيف مي‌شود اما محققان هندي و سوئيسي دريافته‌اند كه مصرف مكمل‌هاي فوليك اسيد مي‌تواند به پيشگيري اين روند كمك كند.
دكتر جين دورگا – از مركز تحقيقات نستل درلوسان- گفته بود: ما دريافته‌ايم، مصرف مكمل‌ فوليك اسيد به مدت سه سال،‌ ‌روند فعاليت‌هايي مانند سرعت پردازش اطلاعات و حافظه را بهبود مي‌بخشد .
اما به واقع تا چه اندازه با اين ويتامين آشنايي داريد و از اثرات حياتي آن بر بدن آگاه هستيد؟ اغلب ما اين ويتامين را فقط به دليل اينكه در دوران بارداري توصيه مي‌شود مي‌شناسيم و حدس مي‌زنيم كه حتماً در اين دوران داراي اثرات فراواني است كه اين همه از سوي متخصصان تغذيه توصيه مي‌شود اما باور كنيد كه اين ماده مغذي ضروري كه هر روز بايد از طريق مواد غذايي وارد بدن شما بشود، خواص ديگري هم دارد كه در اين مقاله بيشتر به آنها مي‌پردازيم.
معرفي ويتامين ۹B
گاهي اوقات در معرفي اين ويتامين با واژه اسيد فوليك رو به رو مي‌شويم و گاهي اوقات با واژه فولات. به خاطر داشته باشيد كه فولات واژه كلي براي چند شكل ويتامين است، درست مانند ويتامين‌هايي كه تركيب پيچيده اي دارند. اين ويتامين در آب قابل حل است و به اين دليل در دسته ويتامين‌هاي محلول در آب جاي مي‌گيرد( زيرا دسته‌اي ديگر از ويتامين‌ها نيز وجود دارند كه محلول در چربي هستند.) اين ماده مغذي در مواد غذايي و بدن به حدي كم است كه با ميكروگرم مقدارش اندازه گيري مي‌شود اما همين مقدار كم هم اگر نباشد، يك انسان را به مرز مرگ مي‌رساند.
اين ويتامين وقتي از طريق مواد غذايي دريافت مي‌شود، به شكل پيوند شده وجود دارد كه بايد طي عمل هضم از آن جدا و وقتي جذب مي‌شود بايد با يك پروتئين در خون گردش كرده و به سلول‌هايي كه به آن نياز دارند، برسد. بنابراين مي‌توان اين‌طور نتيجه گرفت در افرادي كه كمبود پروتئين دارند و از مواد غذايي پروتئين دار كمتر استفاده مي‌كنند، به مرور زمان كمبود اين ويتامين نيز ايجاد خواهد شد. آيا مي‌دانيد بدن مي‌تواند اين ويتامين را در خود ذخيره كند. اگر گفتيد در كجا؟ بايد بگوييم كه محل ذخيره اين ويتامين در كبد است به طوري كه اين عضو نياز چهار تا پنج ماه بدن را در خود دارد. بنابراين، در بيماري‌هاي كبدي نيز امكان كمبود اين ويتامين بسيار زياد است البته اين احتمال وقتي بيشتر مي‌شود كه نياز روزانه بدن از طريق مواد غذايي تأمين نشود.


مسووليت‌هاي اسيد فوليك


حتماً از خودتان مي‌پرسيد كه مگر اين ويتامين در بدن چه وظايفي بر عهده دارد كه اين همه مهم بوده و دريافت روزانه آن توصيه مي‌شود؟ بايد در جواب شما بگوييم كه اسيد فوليك به شكل يك كوآنزيم (كمك كننده آنزيم) در تبديل اسيدهاي آمينه (واحدهاي تشكيل دهنده پروتئين‌ها ) به هم ضروريست. به اين ترتيب حضور آن براي ساختن – DNAرشته‌هايي كه اطلاعات ژنتيكي روي آنهاستمهم است. به علاوه در تقسيم سلولي نقش دارد و به اين دليل است كه به خانم‌هاي باردار توصيه مي‌شود كه در ماه‌هاي اول و دوم بارداري شان از مكمل‌هاي اين ويتامين حتما استفاده كنند. جالب است بدانيد اسيد فوليك در سلول‌هايي كه داراي تقسيم سلولي سريعي هستند مانند گلبول قرمز و جنين و سلول‌هايي كه دوباره سازي در آنها به سرعت اتفاق مي‌افتد مانند دستگاه گوارش بسيار حايز اهميت است. اين ماده مغذي حتي در تشكيل مجدد برخي از آنزيم‌ها نيز شركت مي‌كند و بدون آن برخي از واكنش‌ها به انجام نخواهد رسيد.
همان‌طور كه گفته شد، اين ويتامين در تقسيم سلولي نقش اساسي دارد. گاهي مواقع داروهايي كه به عنوان داروهاي ضد سرطاني به بيماران داده مي‌شود با مكانيسم مقابله با تقسيم سريع سلول‌هاي سرطاني نقش درماني خود را ايفا مي‌كنند و مانع از جذب اسيد فوليك مي‌شوند، بنابراين بيماران سرطاني كه دارويي مانند متوتروكسات را مي‌خورند قطعا به كمبود اين ويتامين دچار هستند. حتي داروهاي آنتي اسيد با قليايي كردن معده و روده كوچك، هضم و جذب اين ويتامين را كاهش مي‌دهند.


اگر اسيد فوليك نباشد  …


همان‌طور كه مي‌دانيد، كم خوني یکی از مشكلاتي است كه زنان ايراني با آن دست به گريبان هستند. به طور كلي، در خون انسان سلول‌هايي به نام گلبول‌هاي قرمز وجود دارد كه حامل اكسيژن مورد نياز اندام‌ها هستند. در صورتي كه توليد آنها در بدن كاهش پيدا كند، فرد مبتلا به كم خوني مي‌شود كه علايم آن ضعف، رنگ پريدگي و خستگي زود رس است. اما براثر نبودن چند ماده مغذي بسته به كمبود هر يك از آنها، كم‌خوني متفاوتي ايجاد مي‌شود. مثلاً كمبود آهن كم خوني فقر آهن، كمبود اسيد فوليك كم خوني مگالوبلاستيك و كمبود ويتامين ۱۲B كم خوني كشنده را به دنبال دارد. بنابراين مشكل كم خوني مگالوبلاستيك كه در پي آن گلبول‌هاي قرمز بيش از اندازه بزرگ مي‌شوند و البته كم رنگ‌تر، نمي‌توانند فعاليت‌هاي اكسيژن رساني به بافت‌ها را به خوبي انجام دهند. اين اثر مهم اسيد فوليك در سال ۱۹۴۵ در پي تحقيقاتي مستمر به اثبات رسيد. به علاوه ، در اين تحقيقات ديده شد كه در اين نوع از كم خوني، توليد گلبول‌هاي قرمز نيز كاهش چشمگيري پيدا مي‌كند.
علاوه بر كم خوني به دنبال كمبود اسيد فوليك، متورم و قرمز شدن زبان، اختلالات گوارشي مانند اسهال و اختلالات روحي مثل افسردگي به شكل مشهودي در افراد ديده مي‌شود. در ضمن، در كودكان مي‌تواند رشد آنها را به تأخير بيندازد. بايد اضافه كنيم كه تقريباً ۱۰ درصد افراد جامعه مبتلا به درجاتي از كمبود اسيد فوليك هستند البته اين مقدار در حدي نيست كه موجب بروز علايم باليني شود.
تا به حال از خودتان پرسيده‌ايد كه چرا خوردن اين ويتامين به شكل قرص در دوران بارداري بسيار ضروري است؟ بايد بگوييم كه مطالعات زيادي نشان داده اند، كمبود اين ماده مغذي موجب ايجاد نقص‌هاي مادرزادي در دستگاه عصبي كودك مي شود . جنيني كه با اين نقص مادرزادي به دنيا بيايد تشكيل اعصاب در نخاعش با مشكل رو به رو شده است.


اما چه‌قدر بخوريم؟


در پاسخ به اين پرسش شما كه هر روز بايد اسيد فوليك به چه ميزاني دريافت شود بايد بگوييم كه ميزان مورد نياز روزانه يك فرد بزرگسال به اين ماده مغذي ۱۸۰ تا ۲۰۰ ميكروگرم است. به علاوه، نياز به اسيد فوليك در بارداري و شير دهي بيشتر از هر زمان ديگر و به شكل مشهودي بالاتر رفته است. ‌


هميشه به ياد داشته باشيد كه


‌‌اين ويتامين همان‌طور كه از نامش پيداست در مواد غذايي با منشأ گياهي يافت مي‌شود زيرا فولات از واژه اي به نام Foliag يعني گياه گرفته شده است. بنابراين، سبزي‌هايي مانند كلم بروكلي، لبو و حبوباتي مانند نخود، لوبياقرمز و از همه مهم تر دانه‌هاي سويا و ميوه‌هايي مانند پرتقال، موز و آناناس از منابع عالي آن به حساب مي‌آيند. جالب است بدانيد كه در هر ۱۰۰ گرم از دانه‌هاي سويا ۳۷۰ ميكرو گرم فولات وجود دارد كه مي‌تواند به طور كامل و حتي بيشتر از ميزان نياز ويتامين ۹B در اختيار بدن قرار دهد.
 درباره زياده روي در دريافت اسيد فوليك بايد بگوييم كه گاهي مواقع ممكن است به كم خوني ناشي از كمبود ويتامين ۱۲B مبتلا باشيد اما دريافت زياد اسيد فوليك موجب پوشاندن اين مهم شود، به علاوه دريافت زياد آن با جذب روي نيز تداخل ايجاد كرده و مي‌تواند در بدن كمبود روي را ايجاد كند. پس هميشه حد تعادل را رعايت كنيد
اين ويتامين با حرارت پخت تخريب مي‌شود و در حين سبوس گيري از غلات جدا شده و به دور ريخته مي‌شود. بنابراين بهتر است منابع اين ماده مغذي را تازه و خام و غلات را بدون فرایند سبوس گيري مورد استفاده قرار داد.
مطالعات نشان داده اند كه اسيدهايي مانند ويتامين C با خاصيت آنتي اكسيداني خود موجب محافظت فولات شده بنابراين آب پرتقال چه تازه و چه منجمد شده داراي مقدار قابل توجهي از اين ماده مغذي است.

فوليک اسيد

نام فارسى

FOLIC ACID

نام انگليسى

Vit B9، Pteroylglutamic Acid، Folacin، Novofolacid

نام تجارى دارو

ويتامين گروه  B

گروه دارويى

مورد نیاز برای خونسازی، افزایش تولید WBC، RBC و پلاکت در کم خونی‌های مگالوبلاستیک.

مكانيسم اثر

کم‌خونی مگالوبلاستیک یا ماکروبلاستیک ناشی از کمبود اسید فولیک؛ بیماری کبدی، الکلسیم، همولیز، انسداد روده‌ای، حاملگی.
موارد منع مصرف: حساسیت مفرط، کم خونی های دیگر غیر از مگالوبلاستیک / ماکروسیتیک، کم خونی حاصل از کمبود ویتامین ب – 12.

موارد مصرف

تکمیلی:
بالغین: ۱/۰ میلی‌گرم به‌صورت خوراکی، عضلانی یا زیرجلدی روزانه.
بچه‌ها: ۵/۰ میلی‌گرم خوراکی روزانه
کم‌خونی مگالوبلاستیک / ماکروسیتیک:
بالغین و بچه‌های بزرگ‌تر از 4 سال: 1 میلی‌گرم خوراکی، عضلانی، یا زیر جلدی به‌طور روزانه به‌مدت 5 – 4 روز.
بچه‌های کم‌تر از 4 سال: ۳/۰ میلی‌گرم یا کم‌تر خوراکی / عضلانی یا زیرجلدی به‌طور روزانه.
مقادیر نگهدارنده:
بالغین و کودکان: روزانه ۴/۰ میلی گرم به‌صورت خوراکی، عضلانی، زیر جلدی، وریدی تجویز می‌شود.
حاملگی / شیردهی: ۸/۰ میلی‌گرم به‌طور خوراکی، عضلانی یا زیرجلدی روزانه.
موارد منع مصرف: حساسیت مفرط، کم‌خونی‌های دیگر غیر از مگالوبلاستیک / ماکروسیتیک، کم‌خونی حاصل از کمبود ویتامین ب – 12.

ميزان مصرف

عوارض جانبی:
تنفسی: اسپاسم برونش
پوست: راش، خارش
فارموکوکینیتیک: جذب گوارشی: از ابتدای روده باریک. اوج اثر: خوارکی 60 – 30 دقیقه. انتشار: از CNS رد مي‌شود. متابوليسم: کبدى (به متابوليت فعال). دفع: کليوي، دارو به‌وسيله همودياليز از خون خارج مي‌شود.
تداخلات داروئي: فني‌توئين و کاربامازپين باعث افزايش متابوليسم و کاهش سطح سرمى آن مي‌شود. کلرامفنيکل باعث تعويق اثرات درمانى آن مي‌شود.
ملاحظات پرستاري:
پيگيرى آزمايشگاهي:
ـ سابقه رژيم غذائي، مصرف الکل و داروهائى که منجر کمبود فولات مي‌شود مانند فنوبارب، داروهاى ضد تشنج، متوترکسات، ترى متوپريم.
ـ در ظروف تيره (نسبت به نور) نگهدارى شود.
ارزيابى باليني:
پاسخ درماني: افزايش وزن، بهبودى واضح، برطرف شدن خستگي.
وضعيت تغذيه: پوست گندم، مخمر، لوبياى خشک، آجيل، ميوه، سبزيجات تازه، مارچوبه، حبوبات، گردو و فندق.
داروهائى که اخيراً مصرف شده‌اند: الکل، ضدبارداري‌هاى خوراکي، هيدانتوئين، تري‌متوپريم؛ اين داروها مي‌توانند مصرف اسيدفوليک در بدن را افزايش داده و يک حالت کمبود ايجاد کنند.
آموزش به بيمار و خانواده:
ـ دارو را دقيقاً به‌همان صورت که تجويز شده، مصرف نمايند.
ـ در صورت بروز عوارض جانبى پزشک را خبر کنيد.

توضيحات دارو

 

همانطور كه مي دانيد ، كم خوني يكي از مشكلاتي است كه گريبانگير بسياري از زنان ايراني مي باشد. در خون انسان سلولهايي به نام گلبولهاي قرمز موجود است كه حامل اكسيژن مورد نياز اندامهاست. در صورتيكه توليد گلبولهاي قرمز در بدن كاهش یابد، فرد مبتلا به كم خوني مي شود كه علائم آن ضعف ، رنگ پريدگي و خستگي زود رس است . طي تحقيقاتي كه در سال ۱۹۴۵ برروي كم خوني انجام شد دريافتند ، كمبود اسيد فوليك (B9) يكي از عوامل ايجاد كننده نوع خاصي از كم خوني است كه كم خوني ماكروستيك نام دارد . كمبود…

بازبینی کلی

امتیاز کاربر: اولین نفر باشید!
0

درباره‌ Fooda

وبسایت فودا، ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺟﻊ ﺩﺍﻧﻠﻮﺩ ﺭﺍﯾﮕﺎﻥ ﮔﺰﺍﺭﺷﮑﺎﺭ ﺁﺯﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻩ و تهیه ﮔﺰﺍﺭﺵ ﮐﺎﺭﺁﻣﻮﺯﯼ، پروژه اصول طراحی ، گزارش عملیات صنایع غذایی ، ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﺳﻤﯿﻨﺎﺭ، کاربینی ، ﺑﺮﺍﯼ ﺩﺍﻧﺸﺠﻮﯾﺎﻥ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﺬﺍﯾﯽ foodvar@yahoo.com ﺑﺎ ﺗﺸﮑﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺳﺎﯾﺖ

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*